Nowela – najważniejsze cechy gatunku. Dlaczego „Latarnik” to klasyczna nowela?

Nowela to jeden z najważniejszych gatunków epickich omawianych w szkole podstawowej, którego znajomość jest wymagana na egzaminie ósmoklasisty. Warto więc nie tylko znać definicję noweli, ale też rozumieć z czego wynikają jej cechy i umieć wskazać je na przykładzie konkretnego utworu – np. „Latarnika” Henryka Sienkiewicza.

Czym jest nowela?

Nowela to krótki utwór epicki pisany prozą, który koncentruje się na jednym, wyraźnie zaprezentowanym wydarzeniu. W przeciwieństwie do powieści nie ma rozbudowanych wątków pobocznych ani szerokiego tła obyczajowego; w przeciwieństwie do opowiadania nie wprowadza bohaterów drugoplanowych. Charakteryzuje się więc zwartą kompozycją i ograniczoną liczbą bohaterów.

Najczęściej nowela:

  • opowiada o jednym bohaterze,
  • skupia się na jednym problemie,
  • prowadzi do wyraźnego punktu kulminacyjnego,
  • kończy się dobitną, często zaskakującą puentą.

Najważniejsze cechy noweli

1. Jednowątkowa fabuła

Nowela koncentruje się na jednym głównym wydarzeniu. Nie ma tu rozbudowanych historii pobocznych – wszystko podporządkowane jest głównemu wątkowi.

2. Ograniczona liczba bohaterów

Występuje niewiele postaci, a uwaga czytelnika skupia się zwykle na jednym bohaterze pierwszoplanowym.

3. Krótkość i zwięzłość

Nowela jest utworem niewielkich rozmiarów. Autor nie rozbudowuje opisów ani nie wprowadza długich dygresji. Każdy element fabuły ma znaczenie w kontekście głównego wątku i prowadzi do punktu kulminacyjnego.

4. Wyraźny punkt kulminacyjny

Najważniejsze wydarzenie stanowi kulminację emocjonlaną i jest najistotniejszym momentem fabuły.

5. Puenta

Zakończenie noweli jest konkretne i dosadne - przeważnie zawiera przesłanie moralne i skłania czytelnika do refleksji.

📌 Warto pamiętać: nowela jest wymieniona w podstawie programowej z języka polskiego, dlatego na egzaminie ósmoklasisty uczeń może zostać poproszony o wskazanie jej cech gatunkowych!

„Latarnik” jako przykład noweli

Klasycznym przykładem noweli w literaturze polskiej jest „Latarnik” autorstwa Henryka Sienkiewicza. Utwór ten w pełni realizuje cechy gatunkowe noweli.

Dlaczego „Latarnik” to nowela?

    •  Skupia się na jednym bohaterze – Skawińskim.
    •  Koncentruje się na jednym wydarzeniu – objęciu posady latarnika i wykonywaniu tej pracy.
    •  Posiada wyraźny punkt kulminacyjny – moment lektury „Pana Tadeusza”.
    •  Kończy się wyraźną puentą (zwolnienie z pracy), która budzi refleksje o trudnym losie emigranta.

Jakie cechy ma nowela? Posłuchaj!

Jak wykorzystać tę wiedzę w praktyce?

Jeśli zależy Ci na solidnym przygotowaniu ucznia do egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego, warto łączyć teorię (cechy gatunków literackich) z praktyką – np. analizą fragmentów utworu. Może w tym pomóc materiał ćwiczeniowy z "Latarnika" dostępny w sklepie napolski.edu.pl. Do nauki podstaw idealny będzie plakat o rodzajach literackich oraz seria zadań dotycząca najważniejszych gatunków, z którymi uczeń styka się podczas edukacji w szkole podstawowej.